Her deneyim gerçekleştiği anda yaşanmış sayılmaz. Freud’un (1918/1955) “sonradanlık” (Nachträglichkeit) kavramı, bir olayın ancak daha sonra başka bir yaşantıyla karşılaştığında anlam ve etkisini kazanabileceğini anlatır. Bu, deneyimin doğrusal olmayan zamanlararası bir yapıda işlendiğini gösterir. Beden belli bir mekânda ve zamanda bir olayın taşıyıcısı olabilir; ama ruhsallığımız onu eğer mümkünse o anda ama mümkün değilse ancak daha sonra, yeniden sahneleyerek işleyebilir. Bastırmanın kendisi de bir işlemdir, bir kapasitedir. Fakat yaşanmamış deneyimler bir boşluk olarak kalır.
Nachträglichkeit (sonradanlık, sonradan etki) kavramı, özellikle Freud’un “Bir Çocukluk Nevrozunun Öyküsü” (From the History of an Infantile Neurosis) olarak bilinen Kurt Adam vakasında şekillenir. Freud (1918/1955), burada çocuklukta yaşanan bir olayın ancak yıllar sonra, cinselliğin gelişimsel bir düzeye ulaştığı bir başka anda anlam kazandığını ve ciddi travmatik bir etkiye dönüştüğünü belirtir. Bu, bilinçdışının zamanla kurduğu özgün ilişkiye dair ilk büyük kuramsal atılımdır.
Yıllar sonra Thomas Ogden (2014), bu fikri yeniden ele alır ve zenginleştirir. “The Fear of the Unlived Life” başlıklı makalesi, benim tüm okuduklarım arasında hala en çok etkilendiğim makaledir.
“Yaşanamamış hayat” (unlived life) kavramı, yalnızca bastırılmışı değil, ruhsal olarak hiç yaşanamamış olanı ifade eder. Bu çok ilginç bir ayrım. Çünkü bastırma, Freud’un (1915/1957) Repression adlı makalesinde tanımladığı üzere, bilincin dışına atılmış olan düşünce veya duyguların bir savunma mekanizması aracılığıyla aktif olarak tutulması veya bilince çıkma sürecindeki sembolizasyon sürecini ifade eder. Bastırılmış içerik, bilinçdışına uzaklaştırılır, ancak yine de ruhsallıkta aktif olarak etkilerini gösterir. Freud’a (1915/1957) göre bastırılmış düşünceler bilinçdışı düzeyde varlıklarını sürdürür ve kişinin ruhsal yapısını – benlik, altbenlik, üstbenlik olarak – farklı biçimlerde etkiler.
Bununla birlikte, Ogden’ın (2014) unlived life kavramı ise daha geniş bir anlam taşır. Bu kavram, yalnızca bastırılmış içerikleri değil, aynı zamanda vakti zamanında ruhsal olarak işlenmemiş ve yaşamın bir parçası haline gelmemiş deneyimleri de kapsar. Bir çeşit negatif/yok/olumsuz deneyimler. Yani kişi bir olayın içsel olarak farkında olabilir, ancak bu olay yaşanamamış, tam anlamıyla deneyimlenmemiştir. Ogden (2014), bu durumu bireyin deneyimlemesi gereken ancak bir şekilde atlanmış, unutulmuş veya işlenememiş olan bir yaşantı olarak tanımlar.
Freud’un bastırma kavramı, yaşanamamış bir deneyimin bu şekilde işlenmesine dair bir zemin hazırlasa da, Ogden’ın unlived life (yaşanmamış deneyim, deneyimlenmemiş yaşam) kavramı, o anın tamamen negatif bir boşluğa düştüğünü, üstünden atlandığını, altından geçildiğini anlatır. Bilinçdışının eski tabirlerinde “mahzen” sembolü çok kullanılır. Mahzene sürgün edilecek içerikler vardır. Fakat Ogden’in (2014) bahsettiği şey, daha çok sürgün edilecek içeriklerin tanımsızlığı üzerine diye düşünüyorum. Bastırma, bilinçdışının bir tür savunması olarak faydalı da bir işlev sağlarken, “yaşanamamış hayat”, deneyimlenmemiş olanın açığa çıkartılması için bir fırsattır.
Ogden’a (2014) göre kişi, bazı duygusal gerçeklikleri o anda deneyimleyemediği için yaşamamış sayar fakat bu yaşanamamış olan, ruhsal alanda silik bir gölge gibi varlığını sürdürür. Yaşam o anda atlanır, üstünden veya altından geçilir. Bu gölge, analitik çalışmada yeniden çağrıldığında, ilk kez yaşanabilir hale gelir.
Kaynakça:
Freud, S. (1915/1957). Repression. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 141–158). London: Hogarth Press. (Original work published 1915)
Freud, S. (1918/1955). From the history of an infantile neurosis. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 17, pp. 3–122). London: Hogarth Press. (Original work published 1918)
Ogden, T. H. (2014). Fear of breakdown and the unlived life. The International Journal of Psychoanalysis, 95(2), 205–223. https://doi.org/10.1111/1745-8315.12148
Ogden, T. H. (2016). Reclaiming unlived life: Experiences in psychoanalysis. Routledge.
Yazılar 
Yorum bırakın